Παρατηρητήριο Συμβατότητας 50 Σημείων

Σχόλια: Παρότι σε νομικό επίπεδο η διάκριση κρίνεται επαρκής, καθώς η μεταφορά της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας πραγματοποιήθηκε με ακρίβεια, περαιτέρω ενέργειες, δράσεις και διατάξεις θα μπορούσαν να συμβάλουν στην πιο σαφή αποτύπωση των διαφορών μεταξύ των δύο μορφών. Απώτερος στόχος θα πρέπει να είναι όσοι επιθυμούν να ιδρύσουν μια κοινότητα να μπορούν να κατανοούν ποιο μοντέλο ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και τους στόχους τους, καθώς στο πεδίο έχει καταγραφεί σημαντική σύγχυση και ανασφάλεια σχετικά με το κατά πόσο η τελική επιλογή είναι η κατάλληλη. Έχουν μάλιστα παρατηρηθεί περιπτώσεις όπου ομάδες πολιτών προχώρησαν στη σύσταση και των δύο μορφών λόγω αυτής της ανασφάλειας, αυξάνοντας όμως έτσι την διοικητική πολυπλοκότητα και τα λειτουργικά έξοδα.

Προτάσεις:

• Το ΚΑΠΕ, στην Υπηρεσία μίας Στάσης του, μπορεί να προσθέσει ένα σύντομο παράρτημα με διευκρινίσεις σχετικά με τη διαφορά ανάμεσα στις δύο νομικές μορφές.
• Το ΥΠΕΝ οφείλει να εκδόσει μια εγκύκλιο διευκρινίζοντας όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά που χρειάζεται μία ενεργειακή κοινότητα Τα τοπικά παραρτήματα του ΓΕΜΗ πρέπει να συμμορφωθούν, διασφαλίζοντας την εύρυθμη, οριζόντια, και ισότιμη μεταχείριση των ενεργειακών κοινοτήτων.

Υπεύθυνοι Φορείς: ΚΑΠΕ, ΓΕΜΗ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Καταγράφονται σημαντικά κενά σε πολλά επίπεδα (συμπεριλαμβανομένων φορολογικών, διοικητικών και ζητημάτων που αφορούν την αντιμετώπιση από φορείς της αγοράς) και, ως εκ τούτου, απαιτούνται περαιτέρω μέτρα ώστε να διασφαλιστεί ότι, όταν πολίτες συνεργάζονται για να μοιραστούν ενέργεια, δεν θα καταλήγουν να διαθέτουν λιγότερες νομικές προστασίες και δικαιώματα από ό,τι εάν ενεργούσε ο καθένας μεμονωμένα.

Προτάσεις:

• Απαιτείται μια εύρυθμη και διάφανη διεξαγωγή του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού. 
• Διευκρίνιση του πλαισίου για τον εικονικό ταυτοχρονισμένο συμψηφισμό (π.χ., διαδικασία πίστωσης της περίσσειας ενέργειας), και οικονομικά κίνητρα για τη διεξαγωγή του από κοινότητες ευρείας βάσης.

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, πάροχοι ενέργειας, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Σημαντικά βήματα απομένουν ακόμη προς αυτή την κατεύθυνση. Η Ελλάδα, έχει μεταφέρει μόνο εν μέρει την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις ενεργειακές κοινότητες, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στην ηλεκτρική ενέργεια και αγνοώντας τη θέρμανση, την ψύξη και τα κτίρια ιδίως όσον αφορά τη δημιουργία ευνοϊκών πλαισίων και κινήτρων για την εμπλοκή των ενεργειακών κοινοτήτων στους τομείς της θέρμανσης/ψύξης και των συλλογικών και συμμετοχικών ανακαινίσεων. Επιπλέον, σχετικές προσπάθειες [1] που ήδη δοκιμάζονται στην πράξη και θα μπορούσαν να αποτελέσουν καλές πρακτικές δεν έχουν υποστηριχθεί επαρκώς, ενώ προτάσεις που έχουν κατατεθεί από ενεργειακές κοινότητες και τη Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων δεν έχουν ληφθεί επαρκώς υπόψη.

Προτάσεις:

• Αξιοποίηση των Ενεργειακών Κοινοτήτων για την προώθηση συλλογικών και συμμετοχικών ανακαινίσεων κλίμακας με στόχο την καλύτερη καταγραφή αναγκών, τον βέλτιστο συντονισμό υλοποίησης των παρεμβάσεων, την επιτάχυνση των ανακαινίσεων, καθώς και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας. 
• Πρόβλεψη ειδικής συμμετοχής ενεργειακών κοινοτήτων σε σχετικά προγράμματα, όπως προγράμματα αντικατάστασης οικιακών συσκευών και “Εξοικονομώ”

Υπεύθυνοι Φορείς: ΥΠΕΝ, ΚΑΠΕ

[1] Σύστημα τηλεθέρμανσης από ενεργειακή κοινότητα στην Κρήτη, εφαρμογή του μοντέλου του CLR (Community-led Renovation) από ενεργειακές κοινότητες στην Αθήνα, τα Ιωάννινα και τη Χίο.

Σχόλια: Η αξιολόγηση του δυναμικού και των φραγμών γίνεται ετησίως από το ΚΑΠΕ (βάσει ν.5037/2023) και ξεκίνησε το 2026. Ακόμα όμως δεν έχει γίνει κάποια σημαντική σχετική προσπαθεια ως προς την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας για θέσπιση εθνικής στρατηγικής.

Προτάσεις:

• Συνεχής και δομημένη διαβούλευση/διάλογος με σχετικούς φορείς (π.χ., Δέσμη ενεργειακών κοινοτήτων)

Υπεύθυνοι Φορείς: ΥΠΕΝ, ΚΑΠΕ

Σχόλια: Παρότι υπήρξε σχετική καθυστέρηση, από το 2026 και έπειτα έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση με την υποστήριξη του ΚΑΠΕ, ενώ οι μεθοδολογίες που έχουν εφαρμοστεί έως σήμερα κρίνονται αποτελεσματικές και συμπεριληπτικές, καθώς λαμβάνουν υπόψη τις εμπειρίες και τα δεδομένα από το πεδίο των ενεργειακών κοινοτήτων. 

Ένα ζήτημα που πρέπει να τονιστεί είναι ότι παραμένει ακόμη ασαφές με ποιον τρόπο θα αρθούν οι φραγμοί που καταγράφονται στην έρευνα του ΚΑΠΕ. Η μη επαρκής πρόοδος στην αντιμετώπιση των φραγμών που έχουν αναδειχθεί από το πεδίο μέσω αναλυτικών ερωτηματολογίων και συζητήσεων με ενεργειακές κοινότητες ενδέχεται να οδηγήσει σε σταδιακή αποδυνάμωση του ενδιαφέροντος των συμμετεχόντων για μελλοντικές ετήσιες αξιολογήσεις και, τελικά, σε απαξίωση της ίδιας της διαδικασίας. Ως εκ τούτου, είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στην άρση των καταγεγραμμένων φραγμών. Παράλληλα, για τις περιπτώσεις όπου η άρση τους δεν είναι άμεσα εφικτή, είναι απαραίτητο να υπάρχει σαφής επικοινωνία και τεκμηρίωση των λόγων, των περιορισμών και των απαιτούμενων επόμενων βημάτων.

Σχόλια: Δεν έχει καταγραφεί σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή.

Προτάσεις: 

• Ολοκλήρωση του μητρώου αυτο-καταναλωτών του ΔΕΔΔΗΕ με ανοιχτά, εύκολα προσβάσιμα δεδομένα και σύνοψη των τάσεων στην αγορά. Διαφάνεια ως προς τη δομή των κοινοτήτων, την σύνθεση των μελών τους, και τα έργα τους. 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΔΕΔΔΗΕ, ΡΑΑΕΥ

Σχόλια: Ειδικά όσον αφορά τις ενεργειακές κοινότητες, η πρόοδος σε σχέση με τη συγκεκριμένη σύσταση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη, παρά τις πολλαπλές σχετικές προτάσεις που έχουν κατατεθεί από ενεργειακές κοινότητες, συναφείς φορείς και τη Δέσμη ενεργειακών κοινοτήτων.

Σχόλια: Παρότι αρκετά από τα ζητήματα της παρούσας σύστασης έχουν συμπεριληφθεί σε θεσμικές και ρυθμιστικές διατάξεις (π.χ. φωτοβολταϊκά μπαλκονιού και οικιακές μπαταρίες), στις περισσότερες περιπτώσεις – και κυρίως στα πιο σύνθετα αλλά και κρίσιμα ζητήματα, όπως οι συνδέσεις με το δίκτυο – οι βασικές προκλήσεις εξακολουθούν να μην έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς.

Προτάσεις: 

• Τα έργα ενεργειακών κοινοτήτων, και δη όσα αφορούν συλλογική ιδιο-κατανάλωση στη χαμηλή και μέση τάση, με συμμετοχή ευάλωτων νοικοκυριών, να μεταφερθούν στην Κατηγορία Α των αδειοδοτήσεων.
• Δέσμευση επιπλέον 2GW ανά την επικράτεια ειδικά για έργα (συλλογικής) ιδιο-κατανάλωσης.

Υπεύθυνοι Φορείς: ΔΕΔΔΗΕ, ΡΑΑΕΥ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Η έως σήμερα εμπειρία από το πεδίο δεν αποτυπώνει όσα προβλέπονται στην παρούσα σύσταση, ιδιαίτερα όσον αφορά τις ενεργειακές κοινότητες. Μάλιστα, οι ενεργειακές κοινότητες έχουν υποβαθμιστεί στην Κατηγορία Γ/Δ όσον αφορά τις αδειοδοτήσεις. Απαιτείται η άμεση λήψη μέτρων ώστε να τεθούν σαφείς προθεσμίες, να μειωθούν οι χρηματοοικονομικές εγγυήσεις μόλις ένα έργο αποδείξει τη βιωσιμότητά του, να παρέχεται καθοδήγηση και να αντιμετωπίζονται δίκαια οι μικρότεροι αιτούντες. 

Προτάσεις:

• Η αδειοδότηση μικρών φωτοβολταϊκών (>100kwp) από ενεργειακές κοινότητες να μην υπερβαίνει τον ένα μήνα.   
• Θέσπιση ειδικού τμήματος ενεργειακών κοινοτήτων στον ΔΕΔΔΗΕ για άμεση επικοινωνία και επίλυση ζητημάτων. 
• Πλήρης ψηφιοποίηση όλης της αδειοδοτικής διαδικασίας, η οποία θα πρέπει να διεξάγεται μέσω μιας μονάχα, ηλεκτρονικής πλατφόρμας. 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΔΕΔΔΗΕ, ΡΑΑΕΥ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Οι διαχειριστές λαμβάνουν εν γένει υπόψη στα σχέδιά τους την αναμενόμενη ανάπτυξη και τον αντίκτυπο της αυτοκατανάλωσης και των δραστηριοτήτων των ενεργειακών κοινοτήτων. Η εμπειρία συνεργασίας μεταξύ ενεργειακών κοινοτήτων και διαχειριστών δικτύου στο πλαίσιο ευρωπαϊκών ερευνητικών έργων κρίνεται ιδιαίτερα ενθαρρυντική και θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία δημιουργίας μόνιμων μηχανισμών συντονισμού.

Πρόταση: 

• Δημιουργία ενός αποτελεσματικού και σταθερού διαύλου επικοινωνίας μεταξύ των φορέων εκπροσώπησης των ενεργειακών κοινοτήτων και των διαχειριστών δικτύου, με στόχο τον καλύτερο σχεδιασμό και συντονισμό.

Υπεύθυνοι Φορείς: ΦΟΣΕ, ΔΕΔΔΗΕ, ΑΔΜΗΕ, ΡΑΕΕΥ

Σχόλια: Μέτρα, συζητήσεις και σχετική προεργασία έχουν ήδη ξεκινήσει προς την κατεύθυνση της παρούσας σύστασης. Ωστόσο, κρίνεται απαραίτητη η περαιτέρω εξειδίκευση του πλαισίου, ιδιαίτερα όσον αφορά τις ενεργειακές κοινότητες. Σε περιοχές όπου το δίκτυο βρίσκεται υπό πίεση, κοινότητες με μπαταρίες ή υψηλά ποσοστά αυτοκατανάλωσης θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ανακούφισή του εάν οι κανόνες επιτρέπουν ευέλικτες ρυθμίσεις. 

Προτάσεις:

• Να επιτραπεί στους διαχειριστές δικτύων να προσφέρουν σε αυτές τις κοινότητες εξατομικευμένες συμφωνίες σύνδεσης, αντί για μία ενιαία προσέγγιση για όλους.
• Περαιτέρω κίνητρα για την προώθηση του ταυτοχρονισμού/αυτο-κατανάλωσης, όπως η απαλλαγή από τέλη δικτύου

Υπεύθυνοι φορείς: ΔΕΔΔΗΕ, ΡΑΑΕΥ

Σχόλια: Παρότι, τυπικά, όσα περιγράφονται στη σύσταση προβλέπονται και από το σχετικό νομικό πλαίσιο, η εμπειρία από εφαρμογές στο πεδίο δείχνει ότι στην πράξη το πλαίσιο δεν είναι ευνοϊκό και οι φραγμοί παραμένουν πολλαπλοί. Ως εκ τούτου, απαιτείται η λήψη ειδικών μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση.

Σχόλια: Απαιτείται άμεση αύξηση των επενδύσεων προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κανονιστικών αρχών, διαχειριστών δικτύων και ενεργειακών κοινοτήτων. Η εμπειρία από σχετικά πιλοτικά και ερευνητικά έργα κρίνεται ιδιαίτερα ενθαρρυντική.

Προτάσεις: 

• Μείωση τελών χρήσης δικτύου για την προώθηση της αυτο-κατανάλωσης, ακολουθώντας καλά παραδείγματα όπως αυτό της Αυστρίας. Οι συμμετέχοντες των οποίων οι καταναλώσεις βρίσκονται στον ίδιο Δήμο με εγκατεστημένο έργο virtual net billing, μπορούν να απαλλαχθούν κατά 100% από τέλη δικτύου. Αντίστοιχα κατά 50% σε επίπεδο Περιφέρειας, και 25% σε εθνικό επίπεδο.

Υπεύθυνοι Φορείς: ΔΕΔΔΗΕ, ΡΑΑΕΥ

Σχόλια: Απαιτείται η λήψη σημαντικών μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο για την αντιμετώπιση πολλαπλών ζητημάτων που έχουν ήδη καταγραφεί ή καταγγελθεί επισήμως, όσο και για τη θωράκιση μελλοντικών έργων ενεργειακών κοινοτήτων. Έχει αποτυπωθεί στην πράξη ότι, εφόσον δεν αποσαφηνιστεί πλήρως το ρυθμιστικό και λειτουργικό πλαίσιο γύρω από τέτοια ζητήματα, πολίτες και ενεργειακές κοινότητες αποφεύγουν να επενδύσουν και να αναπτύξουν σχετικά έργα, καθώς το ρίσκο (επενδυτικο, διοικητικό και νομικό) που μπορούν να διαχειριστούν είναι σημαντικά πιο περιορισμένο σε σχέση με ιδιωτικά κεφαλαιουχικά σχήματα. Ενδεικτικά παραδείγματα αποτελούν οι πολλαπλές ασάφειες και γενικότερη έλλειψη διαφάνειας που παρατηρείται  σε κάποιες περιπτώσεις από προμηθευτές στα μοντέλα του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού. Επίσης, σε ότι αφορά στον εικονικό ταυτοχρονισμένο συμψηφισμό, εκκρεμούν βασικές διευκρινιστικές ρυθμίσεις ως προς τη λειτουργία του μοντέλου. 

Προτάσεις: 

• Τήρηση των συμβάσεων συμψηφισμού από τους παρόχους και αυστηρός έλεγχος από τη ΡΑΑΕΥ
• Διασφάλιση πως οι χρήστες δεν υπόκεινται σε αδιάφανες και επιπλέον χρεώσεις από τους παρόχους 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, πάροχοι ενέργειας

Σχόλια: Σε ότι αφορά τις ενεργειακές κοινότητες, προτείνεται η ανάπτυξη ενός πιο άμεσου διαύλου επικοινωνίας με τις κατάλληλες αρχές για γνωστοποίηση σχετικών ζητημάτων.

Σχόλια: Σήμερα, όσοι επιθυμούν να προχωρήσουν σε σχήματα κοινής χρήσης ενέργειας δεν διαθέτουν έναν σαφώς ορισμένο φορέα στον οποίο μπορούν να απευθυνθούν για καθοδήγηση, πρότυπες συμβάσεις ή πρακτική υποστήριξη. Απαιτείται, επομένως, ο ορισμός μιας αρμόδιας αρχής που θα παρέχει ολοκληρωμένη υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένης γραμμής βοήθειας, υποδειγματικών συμβάσεων, καταλόγου ενεργών σχημάτων κοινής χρήσης ενέργειας και αξιόπιστης πληροφόρησης για τεχνικά, νομικά και οικονομικά ζητήματα.

Η αρχή αυτή κρίνεται απαραίτητο να συνεργάζεται στενά με φορείς που ήδη δραστηριοποιούνται στον τομέα και διαθέτουν σημαντική τεχνογνωσία, τόσο σε τεχνικά ζητήματα όσο και σε θέματα αλληλεπίδρασης, κινητοποίησης και επικοινωνίας με πολίτες και ενεργειακές κοινότητες. Ένα ιδανικό σχήμα θα συνδύαζε τη νέα αυτή αρχή με υφιστάμενους εξειδικευμένους φορείς, με την αρχή να αναλαμβάνει κυρίως συντονιστικό ρόλο. Με αυτόν τον τρόπο θα αξιοποιούνταν με τον βέλτιστο τρόπο η ήδη υπάρχουσα εμπειρία και τεχνογνωσία, δημιουργώντας στην πράξη ένα πιο λειτουργικό, αποτελεσματικό και ωφέλιμο σύστημα υποστήριξης.

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, ΚΑΠΕ

Σχόλια: Δεν έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα ώς προς την κατεύθυνση αυτή.

Σχόλια: Έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, ωστόσο η πρόοδος παραμένει περιορισμένης έκτασης και απαιτείται περαιτέρω επιτάχυνση και συστηματοποίηση των σχετικών ενεργειών. Χωρίς κοινές μορφές και συστήματα δεδομένων, η κοινή χρήση και ο διαμοιρασμός ενέργειας δεν μπορεί να λειτουργεί ομαλά μεταξύ διαφορετικών προμηθευτών, μετρητών και πλατφορμών. Το ζητούμενο είναι να υιοθετηθούν τυποποιημένα, ασφαλή και διαλειτουργικά συστήματα δεδομένων. 

Προτάσεις:

• Δημιουργία μιας πλατφόρμας όπου να φαίνονται, σε αληθινό χρόνο, τα δεδομένα παραγωγής και κατανάλωσης από τα διαφορετικά μέλη ενεργειακών κοινοτήτων 
• Δυνατότητα peer to peer sharing, και δυναμικού (αντί στατικού) διαμοιρασμού ενέργειας μεταξύ μελών μιας ενεργειακής κοινότητας 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, ΔΕΔΔΗΕ

Σχόλια: Τα μοντέλα κοινής χρήσης ενέργειας μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά μόνο εφόσον οι συμμετέχοντες έχουν πρόσβαση στα δεδομένα παραγωγής και κατανάλωσής τους σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Σήμερα, τα δεδομένα αυτά συχνά καθυστερούν ώρες ή ακόμη και ημέρες, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα βελτιστοποίησης της κοινής χρήσης ενέργειας και ενεργοποίησης υπηρεσιών ευελιξίας.

Απαιτείται, επομένως, η έγκαιρη διάθεση των δεδομένων, καθώς και η ανάπτυξη και παροχή χρηστικών ψηφιακών εργαλείων προς όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Παράλληλα, είναι κρίσιμο να διασφαλιστεί η δυνατότητα αυτόματης άντλησης δεδομένων (π.χ. μέσω API), ώστε αυτά να μπορούν να αξιοποιούνται από εξειδικευμένες εσωτερικές πλατφόρμες και εργαλεία που ήδη αναπτύσσονται από ενεργειακές κοινότητες (κυρίως ακόμη σε ερευνητικό και πιλοτικό στάδιο) με στόχο την ενεργοποίηση της ευελιξίας των μελών και τη βελτιστοποίηση των σχημάτων κοινής χρήσης ενέργειας.

Σχόλια: Στην παρούσα φάση η κατανομή της κοινόχρηστης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των συμμετεχόντων εφαρμόζεται μέσω ενός στατικού μηχανισμού (στατικές κλείδες) και οι τροποποιήσεις δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς βαριά διοικητική διαδικασία. Όπως έχει ήδη ζητηθεί και προταθεί, το ζητούμενο είναι να διευκολυνθεί η μετάβαση σε δυναμικούς μηχανισμούς (δυναμικές κλείδες) (βλ. Προτάσεις στο Σημείο 19).

Σχόλια: Παρότι σχετικές προτάσεις έχουν κατατεθεί από ενεργειακές κοινότητες, συναφείς φορείς και τη Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων, μέχρι σήμερα δεν έχει επιδειχθεί η απαραίτητη τόλμη για την εφαρμογή ρυθμιστικών καινοτομιών σε πιλοτικό ή δοκιμαστικό επίπεδο. Ως αποτέλεσμα, δεν έχουν αξιοποιηθεί επαρκώς τα ευρήματα και η τεχνογνωσία που έχουν προκύψει από σχετικά ερευνητικά προγράμματα, πιλοτικές εφαρμογές και προσομοιώσεις.

Κατά συνέπεια, εξακολουθούν να παραμένουν σημαντικά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της κοινής χρήσης ενέργειας στην πράξη, ιδίως σε ζητήματα όπως η τιμολόγηση, η μέτρηση, η εκκαθάριση, η διαχείριση δεδομένων και η προστασία των καταναλωτών. Το ζητούμενο είναι να δοθεί η δυνατότητα στις ρυθμιστικές αρχές να προχωρούν σε ελεγχόμενα ρυθμιστικά πειράματα, ώστε να μπορούν να δοκιμάζονται και να αξιολογούνται διαφορετικές προσεγγίσεις σε πραγματικές συνθήκες, χωρίς να απαιτούνται άμεσες και οριζόντιες αλλαγές στο σύνολο του ενεργειακού συστήματος.

Σχόλια: Παρότι έχουν υπάρξει σημαντικές καθυστερήσεις, οι διαδικασίες έχουν δρομολογηθεί

Σχόλια: Απαιτείται η λήψη πρόσθετων μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση. Με δεδομένο ότι ο μηχανισμός επιμερισμού παραμένει μέχρι σήμερα στατικός, οι δυνατότητες βελτιστοποίησης για τους συμμετέχοντες καταναλωτές περιορίζονται σημαντικά, γεγονός που θέτει υπό αμφισβήτηση την επίτευξη πραγματικά δίκαιης αποζημίωσης για την πλεονάζουσα ενέργεια. 

Προτάσεις: 

• Σε σχήματα εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού, και δη από κοινότητες ευρείας βάσης με συμμετοχή ευάλωτων νοικοκυριών, η πλεονάζουσα ενέργεια πρέπει να πωλείται σε εγγυημένη τιμή διασφαλίζοντας την οικονομική βιωσιμότητα του εγχειρήματος (αλλά να συνεχίζει να ενθαρρύνει την ιδιο-κατανάλωση μέσω ταυτοχρονισμού). 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Απαιτείται η λήψη ουσιαστικών μέτρων και η επίδειξη μεγαλύτερης πολιτικής και ρυθμιστικής βούλησης προς αυτή την κατεύθυνση. Οι καταναλωτές και τα σχήματα που διαχειρίζονται την ενέργεια με έξυπνο και αποδοτικό τρόπο θα πρέπει να απολαμβάνουν σαφή οφέλη σε σχέση με εκείνους που διοχετεύουν ενέργεια αδιακρίτως στο δίκτυο, ιδίως σε ώρες υψηλής παραγωγής και χαμηλής ζήτησης, όπως συμβαίνει συχνά τις μεσημεριανές ώρες. Ένα παράδειγμα είναι η απαλλαγή από τέλη χρήσης δικτύου (ή έκπτωση επί των τελών) για το σύνολο της ιδιο-καταναλισκόμενης ενέργειας. 

Το ζητούμενο είναι να σχεδιαστούν μηχανισμοί και κίνητρα που να ανταμείβουν ουσιαστικά όσους βελτιστοποιούν την κατανάλωση, την αποθήκευση και την κοινή χρήση ενέργειας, και όχι όσους μεγιστοποιούν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες και τους περιορισμούς του συστήματος.

Οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση, όχι μόνο ως τεχνικοί ενορχηστρωτές τέτοιων μοντέλων βελτιστοποίησης και ευελιξίας, αλλά και ως φορείς ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ενεργοποίησης των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών.

Σχόλια: Απαιτείται η λήψη ουσιαστικών μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση. Από τη μία πλευρά, έχει καταγραφεί αυξανόμενο ενδιαφέρον από ενεργειακές κοινότητες να προμηθεύουν απευθείας τα μέλη τους με ενέργεια ή να παρέχουν υπηρεσίες ευελιξίας. Από την άλλη, έχουν θεσπιστεί ορισμένες διατάξεις που, τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο, διευκολύνουν την είσοδο των ενεργειακών κοινοτήτων στην αγορά προμήθειας – όπως, για παράδειγμα, η δυνατότητα χορήγησης άδειας προμήθειας σε ενεργειακές κοινότητες με ελάχιστο συνεταιριστικό κεφάλαιο 60.000 ευρώ, έναντι 600.000 ευρώ που απαιτούνται για κεφαλαιουχικές εταιρείες.

Ωστόσο, στην πράξη, η απόκτηση άδειας προμήθειας από ενεργειακές κοινότητες εξακολουθεί να παραμένει εξαιρετικά πολύπλοκη και απαιτητική. Το επιχειρηματικό και ρυθμιστικό ρίσκο παραμένει υψηλό, ενώ η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και δανεισμό είναι συχνά περιορισμένη ή αβέβαιη.

Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν πιο απλουστευμένα, αναλογικά και ευέλικτα καθεστώτα αδειοδότησης, τα οποία να λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τον κοινωνικό ρόλο των ενεργειακών κοινοτήτων. Με αυτόν τον τρόπο, οι κοινότητες θα μπορούν να δραστηριοποιούνται στην αγορά ενέργειας χωρίς να απαιτείται να διαθέτουν την ίδια επιχειρησιακή υποδομή, τους ίδιους πόρους και την ίδια οργανωτική πολυπλοκότητα με τις μεγάλες ενεργειακές εταιρείες. 

Η είσοδος των ενεργειακών κοινοτήτων στην αγορά λιανικής ως προμηθευτών ενέργειας μπορεί να προσφέρει περισσότερες επιλογές και δυνατότητες στους καταναλωτές, όχι μόνο σε οικονομικό και εμπορικό επίπεδο, αλλά και σε ζητήματα προστασίας του καταναλωτή, διαφάνειας και ποιότητας παρεχόμενων υπηρεσιών.

Παράλληλα, οι ενεργειακές κοινότητες έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν και να προσφέρουν υπηρεσίες και προϊόντα που επιτυγχάνουν μια καλύτερη ισορροπία μεταξύ κοινωνικής και τεχνολογικής καινοτομίας, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη συμμετοχή των πολιτών, στη δημοκρατική διακυβέρνηση, στην τοπική προστιθέμενη αξία και στη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης και της χρήσης ενέργειας προς όφελος των μελών και των τοπικών κοινωνιών.

Πρότασεις:

• Παροχή ρυθμιστικής (π.χ., regulatory sandbox), οικονομικής (π.χ., μέσω δανειοδότησης), και τεχνικής υποστήριξης για τη δημιουργία ενός κοινοτικού προμηθευτή ενέργειας

Υπεύθυνοι φορείς: Δέσμη ενεργειακών κοινοτήτων, ΡΑΑΕΥ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Η πρόοδος στα ζητήματα αυτά παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη, παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη κατατεθεί σχετικές προτάσεις και έχει αναπτυχθεί αυξανόμενη τεχνογνωσία και εμπειρία μέσα από ερευνητικά και πιλοτικά έργα.

Οι ενεργειακές κοινότητες είναι συχνά πολύ μικρές, τόσο οργανωτικά όσο και οικονομικά, ώστε να μπορούν να δραστηριοποιηθούν αυτόνομα και αποτελεσματικά στις πολύπλοκες αγορές ενέργειας και ευελιξίας. Ως εκ τούτου, απαιτείται η ενθάρρυνση συνεργατικών σχημάτων και μηχανισμών συνεργασίας με προμηθευτές και φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης, που θα επιτρέπουν στις ενεργειακές κοινότητες να συμμετέχουν ισότιμα στην αγορά.

Ταυτόχρονα, είναι κρίσιμο να θεσπιστούν σαφείς διασφαλίσεις και μηχανισμοί προστασίας, ώστε να αποτρέπονται φαινόμενα ανισορροπίας ισχύος και πιθανής εκμετάλλευσης των ενεργειακών κοινοτήτων από μεγαλύτερους και ισχυρότερους παράγοντες της αγοράς. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την εμπιστοσύνη, τη συμμετοχή και την ανάπτυξη συνεργατικών μοντέλων ενέργειας και ευελιξίας.

Πολλαπλά μέτρα πρέπει να ληφθούν προς την κατεύθυνση αυτή καθώς στην Ελλάδα οι αγορές ευελιξίας και εξισορρόπησης σχεδιάστηκαν για μεγάλους βιομηχανικούς παίκτες. Οι ελάχιστες ποσότητες συμμετοχής, οι διάρκειες συμβολαίων και οι διαδικασίες προεπιλογής αποκλείουν πλήρως τις ενεργειακές κοινότητες. Το ζητούμενο είναι να μειωθούν αυτά τα εμπόδια, να προωθηθούν κατάλληλες συνέργειες (πχ με ΦοΣΕ Α/Ζ) και να χρησιμοποιηθούν ρυθμιστικά περιβάλλοντα δοκιμών για να διαπιστωθεί τι λειτουργεί στην πράξη.

Σχόλια: Απαιτείται η λήψη πολλαπλών και ουσιαστικών μέτρων προς αυτή την κατεύθυνση. Τα ηλιακά φωτοβολταϊκά συστήματα, οι μπαταρίες αποθήκευσης και οι αντλίες θερμότητας αποδίδουν σημαντικά καλύτερα όταν λειτουργούν συνδυαστικά μεταξύ τους, αλλά και σε συνδυασμό με ενεργειακά αναβαθμισμένα κτίρια υψηλής ενεργειακής απόδοσης, με πολύ καλή μόνωση και αεροστεγανότητα. Τέτοια ολοκληρωμένα συστήματα μπορούν όχι μόνο να μειώσουν δραστικά την κατανάλωση ενέργειας – φτάνοντας ακόμη και σε επίπεδα σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης – αλλά και να προσφέρουν αυξημένη ευελιξία ως προς τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας. Ειδικότερα, η λειτουργία ηλεκτρικών συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, όπως οι αντλίες θερμότητας, μπορεί να μετατοπίζεται χρονικά σε ώρες υψηλής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, χωρίς να επηρεάζεται αισθητά η θερμική άνεση των χρηστών. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται τόσο η αποδοτικότητα του ενεργειακού συστήματος όσο και η αξιοποίηση της τοπικά παραγόμενης ανανεώσιμης ενέργειας. Τα οφέλη αυτά πολλαπλασιάζονται όταν οι παρεμβάσεις υλοποιούνται συλλογικά και συμμετοχικά μέσω μοντέλων CLR (Citizen-Led Renovation), όπου οι πολίτες οργανώνονται και συμμετέχουν από κοινού στον σχεδιασμό και την υλοποίηση ενεργειακών αναβαθμίσεων. Τα μοντέλα αυτά μπορούν να μειώσουν σημαντικά τόσο το αρχικό επενδυτικό κόστος (CAPEX) όσο και τα λειτουργικά έξοδα (OPEX), ενώ παράλληλα ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, τη συμμετοχή και την αποδοχή των έργων. Τα πρώτα ευρήματα από σχετικά μοντέλα που ήδη εφαρμόζονται στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Το ζητούμενο πλέον είναι η επιτάχυνση της λήψης μέτρων και η δημιουργία κατάλληλων χρηματοδοτικών και θεσμικών εργαλείων που θα επιτρέψουν την ευρύτερη ανάπτυξη τέτοιων ολοκληρωμένων και συμμετοχικών ενεργειακών παρεμβάσεων.

Επιπλέον, όπως καταγράφει το Παρατηρητήριο Χρηματοδοτήσεων για Ενεργειακές Κοινότητες της REScoop.eu (Financing Tracker), προβλέπονται πόροι για τις ενεργειακές κοινότητες σε δύο εθνικά επιχειρησιακά προγράμματα (Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή, Δίκαιη Μετάβαση) και σε τέσσερα περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα (Ηπειρος, Ιόνια Νησιά, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος), που συγχρηματοδοτούνται από τα ταμεία συνοχής. Ως εκ τούτου οι πόροι του ΕΣΠΑ θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν ειδικά για έργα αποθήκευσης, αντλίες θερμότητας και συμμετοχικές ανακαινίσεις κλίμακας από ενεργειακές κοινότητες. 

Προτάσεις:

• Ενεργοποίηση χρηματοδοτικών προγραμμάτων, σε κάθε περιφέρεια, για τη στήριξη ενεργειακών κοινοτήτων ευρείας βάσης, με έμφαση στην ιδιο-κατανάλωση και την τοπική ανάπτυξη. Ειδική προσοχή μπορεί να δοθεί σε περιοχές δίκαιης μετάβασης, νησιά, ορεινές και αραιοκατοικημένες περιοχές. Έργα ενεργειακών κοινοτήτων με συμμετοχή ευάλωτων ομάδων μπορούν να μοριοδοτηθούν στην εν δυνάμει πρόσκληση.
• Δημιουργία ενός εγγυοδοτικού μηχανισμού ώστε να ξεκλειδώσει ο τραπεζικός δανεισμός, ειδικά για έργα ιδιο-κατανάλωσης και συλλογικών ενεργειακών αναβαθμίσεων κατοικιών από ενεργειακές κοινότητες. 

Υπεύθυνοι Φορείς: Περιφέρειες, Περιφερειακά Ταμεία, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Η σκοπιμότητα που προτείνεται δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς. Το αρχικό κόστος αγοράς ηλιακών πάνελ και αποδοτικών συστημάτων θέρμανσης αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Το ζητούμενο είναι να διερευνηθεί κατά πόσο η εφαρμογή μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ σε αυτόν τον εξοπλισμό (κάτι που επιτρέπει η ευρωπαϊκή φορολογική νομοθεσία) θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του κόστους αυτού. 

Υπεύθυνοι φορείς: Υπουργείο Οικονομικών, ΥΠΕΝ, ΚΑΠΕ

Σχόλια: Η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Χρηματοδοτικά προγράμματα που σχεδιάστηκαν στο πλαίσιο του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης απέκλειαν εξαρχής ενεργειακές κοινότητες ευρείας βάσης, ενώ και εκ των αποτελεσμάτων δεν κρίθηκαν ως ιδιαίτερα επιτυχημένα ως προς την ενεργοποίηση και ενδυνάμωση συμμετοχικών και δημοκρατικών σχημάτων ενέργειας.

Αντίστοιχα, το πρόγραμμα «Απόλλων», το οποίο είχε αρχικά θεσμοθετηθεί και ανακοινωθεί μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δεν στόχευε ουσιαστικά σε ενεργειακές κοινότητες ευρείας βάσης και τελικά δεν προχώρησε όπως είχε αρχικά ανακοινωθεί. Παράλληλα, για μεγάλο χρονικό διάστημα, η αναμονή εξειδίκευσης και ενεργοποίησής του οδήγησε σε αδρανοποίηση τοπικών πρωτοβουλιών που είχαν ήδη ξεκινήσει από δήμους σε συνεργασία με ενεργειακές κοινότητες.

Ένα από τα βασικότερα προβλήματα είναι ότι πολλά από τα σχετικά χρηματοδοτικά εργαλεία δεν σχεδιάζονται λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές ανάγκες, τις εμπειρίες και τις προκλήσεις των ενεργειακών κοινοτήτων που ήδη δραστηριοποιούνται στο πεδίο. Επιπλέον, συχνά δεν υπάρχει ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των ενεργειακών κοινοτήτων και των φορέων εκπροσώπησής τους κατά τον σχεδιασμό των προγραμμάτων αυτών.

Αντίθετα, επιτυχημένα παραδείγματα χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το European Energy Communities Facility, μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμη πυξίδα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό και την εφαρμογή της παρούσας σύστασης, καθώς βασίζονται σε πιο συμμετοχικές, ευέλικτες και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των ενεργειακών κοινοτήτων προσεγγίσεις.

Σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό να ξεκλειδώσουν άμεσα χρηματοδοτήσεις από το ΕΣΠΑ για ενεργειακές κοινότητες ευρείας βάσης με συμμετοχή πολιτών, Δήμων και τοπικών επιχειρήσεων (βλ. Προτάσεις Σημείο 29).

Σχόλια: Σημαντικά βήματα απομένουν προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς, παρότι τα σχετικά ζητήματα έχουν ήδη αναδειχθεί από ενεργειακές κοινότητες και συναφείς φορείς, δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί οι απαραίτητες παρεμβάσεις και χρηματοδοτικοί μηχανισμοί.

Η εμπειρία από το πεδίο καταδεικνύει ότι το δυσκολότερο στάδιο για σχεδόν κάθε κοινοτικό ενεργειακό έργο είναι η αρχική φάση εκκίνησης και ανάπτυξης – δηλαδή το στάδιο πριν το έργο αρχίσει να παράγει έσοδα ή να παρουσιάζει χρηματοοικονομική βιωσιμότητα. Σε αυτό το στάδιο απαιτούνται σημαντικοί πόροι για μελέτες, αδειοδοτήσεις, τεχνικό σχεδιασμό, νομική και διοικητική υποστήριξη, κινητοποίηση μελών και ανάπτυξη συνεργασιών.

Οι τράπεζες αποφεύγουν να αναλάβουν το ρίσκο αυτής της πρώιμης φάσης, ενώ πολλά δημόσια χρηματοδοτικά προγράμματα απαιτούν το έργο να βρίσκεται ήδη σε ώριμο στάδιο ή ακόμη και σε λειτουργία, αποκλείοντας έτσι ουσιαστικά τις περισσότερες ενεργειακές κοινότητες από την πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

Προτάσεις:

• Δημιουργία εξειδικευμένων χρηματοδοτικών εργαλείων εκκίνησης (seed ή pre-development funding), αποκλειστικά προσαρμοσμένων στις ανάγκες των ενεργειακών κοινοτήτων. Τέτοια εργαλεία μπορούν να λειτουργήσουν καταλυτικά για τη δημιουργία νέων έργων, τη μείωση του αρχικού ρίσκου και την ενίσχυση της συμμετοχής πολιτών και τοπικών φορέων στην ενεργειακή μετάβαση.
• Δημιουργία (πράσινων) δανείων για το στάδιο κατασκευής/υλοποίησης των έργων

Σχόλια: Σημαντικά βήματα απομένουν προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς τα προγράμματα χρηματοδότησης είναι συνήθως σχεδιασμένα για επαγγελματίες κατασκευαστές και είναι υπερβολικά πολύπλοκα για ενεργειακές κοινότητες. Το ζητούμενο είναι να προστεθούν ειδικές διατάξεις και να αξιοποιηθούν φορείς υποστήριξης ενεργειακών κοινοτήτων ώστε αυτοί οι πόροι να είναι πραγματικά προσβάσιμοι. 

Προτάσεις:

• Κάθε διαγωνισμός (π.χ., για φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, ή ακόμα και υπεράκτια αιολικά), να μοριοδοτεί τη συμμετοχή των πολιτών, δη μέσω ενεργειακών κοινοτήτων. 
• Διεξαγωγή ξεχωριστών και ειδικά στοχευμένων διαγωνισμών μόνο για ενεργειακές κοινότητες (π.χ. Για την εγκατάσταση μπαταριών), στα πρότυπα άλλων χωρών όπως η Ιρλανδία. 

Υπεύθυνοι φορείς: ΡΑΑΕΥ

Σχόλια: Παρότι έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένα σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, αυτά έχουν προκύψει κυρίως αποσπασματικά και χωρίς έναν συνεκτικό, ολιστικό και μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό.

Σε συνεργασία με δήμους και περιφέρειες, ενεργειακές κοινότητες και υποστηρικτικοί φορείς έχουν ήδη αναπτύξει εκπαιδευτικό υλικό, προγράμματα κατάρτισης και συναφείς πιστοποιήσεις που απευθύνονται σε διαφορετικές ομάδες-στόχους, όπως πολίτες, μέλη ενεργειακών κοινοτήτων, επαγγελματίες (π.χ. μηχανικούς, λογιστές και νομικούς), καθώς και στελέχη και υπαλλήλους της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά. Σήμερα, ελάχιστοι άνθρωποι έρχονται σε επαφή με ζητήματα ενεργειακών κοινοτήτων, αυτοκατανάλωσης ή κοινής χρήσης ενέργειας στο πλαίσιο της τυπικής εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης ή της δια βίου μάθησης. Ως αποτέλεσμα, η απαραίτητη τεχνογνωσία και κατανόηση των σχετικών μοντέλων παραμένει περιορισμένη, τόσο σε τεχνικό όσο και σε κοινωνικό και διοικητικό επίπεδο.

Προτάσεις:

• Διαμόρφωση ενός πιο συστηματικού και συντονισμένου πλαισίου εκπαίδευσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων, το οποίο θα ενσωματώνει τις ενεργειακές κοινότητες και την κοινή χρήση ενέργειας σε διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρτισης και θα αξιοποιεί τη σημαντική εμπειρία και τεχνογνωσία που έχει ήδη αναπτυχθεί από φορείς του πεδίου.
• Ειδικό πρόγραμμα εκπαίδευσης για δημόσιους υπαλλήλους, και δη εργαζόμενους σε ΟΤΑ (στα πρότυπα υπαρχόντων επιτυχημένων προγραμμάτων, όπως π.χ., το LIFE LOOP). 

Υπεύθυνοι φορείς: ΚΕΔΕ, ΥΠΕΝ, Υπουργείο Παιδείας, ΚΑΠΕ

Σχόλια: Μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων και εθελοντικών πρωτοβουλιών έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένα σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, οι σχετικές δράσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αποσπασματικές, χωρίς έναν ολοκληρωμένο εθνικό σχεδιασμό και χωρίς σταθερή και ουσιαστική υποστήριξη από την Πολιτεία.

Ως αποτέλεσμα, η συμμετοχή στις ενεργειακές κοινότητες παραμένει σήμερα έντονα συγκεντρωμένη κυρίως σε αστικούς πληθυσμούς, άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο και μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες. Αντίθετα, νεότεροι άνθρωποι, καθώς και πολίτες που ζουν σε αγροτικές, νησιωτικές ή απομακρυσμένες περιοχές, εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σημαντικά.

Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη και χρηματοδότηση στοχευμένων δράσεων ενημέρωσης, εκπαίδευσης και συμμετοχής, προσαρμοσμένων στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά διαφορετικών κοινωνικών και γεωγραφικών ομάδων. Τέτοιες δράσεις μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ενίσχυση της ενεργειακής δημοκρατίας, στην ευρύτερη κοινωνική συμμετοχή και στη δημιουργία πιο συμπεριληπτικών και ανθεκτικών μοντέλων ενεργειακής μετάβασης. 

Προτάσεις:

• Προτείνεται η διοργάνωση τουλάχιστον μιας ανοιχτής, ενημερωτικής εκδήλωσης για τις ενεργειακές κοινότητες σε κάθε Δήμο της Ελλάδας, με τελικό σκοπό την επίτευξη του στόχου για μια ευρείας βάσης ενεργειακή κοινότητα ανά Δήμο με >10.000 κατοίκους. 

Υπεύθυνοι φορείς: ΚΕΔΕ, ΚΑΠΕ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Ιδιαίτερα όσον αφορά τις συμβάσεις μεταξύ ενεργειακών κοινοτήτων και προμηθευτών για έργα εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού και εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού, οι προφορικές και γραπτές επικοινωνίες και ενημερώσεις παραμένουν συχνά ανεπαρκείς, αποσπασματικές και μη λειτουργικές. Παράλληλα, σε πολλές περιπτώσεις απουσιάζουν εξειδικευμένα τμήματα και κατάλληλα εκπαιδευμένα στελέχη που να μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες των ενεργειακών κοινοτήτων.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί σημαντικά προβλήματα στην καθημερινή λειτουργία των ενεργειακών κοινοτήτων, προκαλώντας αβεβαιότητα, καθυστερήσεις, αυξημένο διοικητικό βάρος και δυσκολίες στην ενημέρωση και υποστήριξη των μελών τους. Επιπλέον, υπονομεύει την εμπιστοσύνη πολιτών και τοπικών φορέων απέναντι στον θεσμό των ενεργειακών κοινοτήτων με παράλληλη διάχυση της αντίληψης ότι “τα συνεργατικά μοντέλα δεν λειτουργουν”, όταν όμως στην πραγματικότητα οι δυσλειτουργίες οφείλονται σε εξωγενείς παράγοντες.

Ως εκ τούτου, απαιτείται η άμεση λήψη μέτρων για τη βελτίωση της επικοινωνίας, της διαφάνειας και της υποστήριξης προς τις ενεργειακές κοινότητες, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας εξειδικευμένων σημείων εξυπηρέτησης και της κατάλληλης εκπαίδευσης των στελεχών των εμπλεκόμενων φορέων και προμηθευτών.

Σχόλια: Παρά τη σημαντική καθυστέρηση που έχει καταγραφεί, πραγματοποιούνται σταδιακά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση με την υποστήριξη του ΚΑΠΕ.

Ωστόσο, προκειμένου η δομή αυτή να λειτουργήσει με τον καλύτερο δυνατό και πιο αποτελεσματικό τρόπο, είναι απαραίτητο να ληφθεί ουσιαστικά υπόψη η εμπειρία και η τεχνογνωσία που έχουν ήδη αναπτύξει ενεργειακές κοινότητες και υποστηρικτικοί φορείς που δραστηριοποιούνται στο πεδίο εδώ και αρκετά χρόνια. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αξιοποιηθούν υφιστάμενα εργαλεία, μεθοδολογίες και υποστηρικτικές υπηρεσίες που έχουν ήδη σχεδιαστεί, δοκιμαστεί και εφαρμοστεί στην πράξη.

Προτάσεις:

• Δημιουργία σταθερών μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ της δομής του ΚΑΠΕ και άλλων σχετικών υποστηρικτικών φορέων, μέσω της κατάρτισης ειδικού στρατηγικού σχεδίου, μνημονίων συνεργασίας και σαφών διαδικασιών συντονισμού. Ένα τέτοιο συνεργατικό μοντέλο μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού, προσβάσιμου και αξιόπιστου συστήματος υποστήριξης για τις ενεργειακές κοινότητες και τους πολίτες. 
• Η Υπηρεσία μιας Στάσης του ΚΑΠΕ οφείλει να είναι επαρκώς στελεχωμένη, ενώ το υλικό της να επικαιροποιείται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, μέσω συνεχούς ανατροφοδότησης με σχετικούς φορείς. 

Υπεύθυνοι φορείς: Δέσμη ενεργειακών κοινοτήτων, ΚΑΠΕ, ΥΠΕΝ

Σχόλια: Παρότι κατά καιρούς έχουν υλοποιηθεί επιτυχημένες σχετικές πρωτοβουλίες, αυτές βασίστηκαν κυρίως σε εθελοντικές δράσεις και στη στήριξη ευρωπαϊκών προγραμμάτων και όχι σε έναν συνεκτικό εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό. Ως αποτέλεσμα, η πλειονότητα των τοπικών αρχών εξακολουθεί να μην διαθέτει την απαραίτητη κατάρτιση, τεχνογνωσία και διοικητική ετοιμότητα ώστε να υποστηρίξει αποτελεσματικά έργα ενεργειακών κοινοτήτων.

Παράλληλα, πέρα από τη στήριξη των ενεργειακών κοινοτήτων από τους ΟΤΑ, προβληματική παραμένει και η ίδια η συμμετοχή των δήμων σε ενεργειακές κοινότητες. Στην πράξη, οι περισσότερες σχετικές πρωτοβουλίες επικεντρώθηκαν στη δημιουργία κυρίως κλειστού τύπου ενεργειακών κοινοτήτων από δήμους, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή πολιτών, τοπικών επιχειρήσεων και της ευρύτερης τοπικής κοινωνίας – παρά το γεγονός ότι το πνεύμα του νόμου και οι σχετικές ευρωπαϊκές κατευθύνσεις ενθαρρύνουν ανοιχτά, συμμετοχικά και ευρείας βάσης μοντέλα.

Επιπλέον, το πρόγραμμα «Απόλλων» ενίσχυσε περαιτέρω αυτή τη λανθασμένη προσέγγιση ως προς τον ρόλο των ΟΤΑ, καθώς συνέβαλε στη δημιουργία μιας νέας γενιάς κλειστών ενεργειακών κοινοτήτων χωρίς ουσιαστική συμμετοχή πολιτών. 

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα σχήματα αυτά είτε δεν κατάφεραν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά είτε παρέμειναν χωρίς ενεργά έργα, επιβαρύνοντας διοικητικά και οικονομικά τους δήμους και τα μέλη τους.

Ωστόσο, υπάρχουν ήδη αξιόλογα παραδείγματα που μπορούν να λειτουργήσουν ως αφετηρία για μια νέα και πιο συμμετοχική προσέγγιση σχετικά με τον ρόλο των ΟΤΑ απέναντι στις ενεργειακές κοινότητες — είτε ως μέλη τους είτε ως υποστηρικτές και ενορχηστρωτές τοπικών συνεργασιών. Ενδεικτικά ενθαρρυντικά παραδείγματα αποτελούν οι δήμοι Τρικκαίων, Χάλκης, Βορείων Τζουμέρκων, Γρεβενών, σειρά δήμων της Κρήτη, καθώς και η Περιφέρεια Κρήτης.

Προτάσεις:

• Ανοιχτές ενημερωτικές εκδηλώσεις σε κάθε Δήμο για τις δυνατότητες ίδρυσης ενεργειακών κοινοτήτων, με ανοιχτή και εθελοντική συμμετοχή στις τοπικές κοινωνίες (βλ Σημεία 34 και 35). 
• Μόχλευση πόρων από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, ειδικά για τη στήριξη έργων ενεργειακών κοινοτήτων με συμμετοχή ΟΤΑ και ευάλωτων ομάδων 
• Ένταξη ειδικών επιμορφωτικών/υποστηρικτικών εργαλείων για ΟΤΑ και ενεργειακές κοινότητες στην Υπηρεσία μιας Στάσης του ΚΑΠΕ 
• Πρόγραμμα πιστοποίησης, με αναγνώριση από το ΚΑΠΕ, για ΟΤΑ που ολοκληρώνουν μια βασική (ονλαιν) εκπαίδευση για ενεργειακές κοινότητες (συνέχιση του υπάρχοντος LIFE LOOP Accreditation Scheme)

Σχόλια: Η πρόοδος σε σχέση με τη συγκεκριμένη σύσταση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Η δημιουργία λειτουργικών ομοσπονδιών και δευτεροβάθμιων σχημάτων ενεργειακών κοινοτήτων, όπως προβλέπεται στον νόμο 5037/2023, συνοδεύεται από προϋποθέσεις και απαιτήσεις που στην πράξη λειτουργούν αποτρεπτικά για την ανάπτυξή τους.

Παράλληλα, η συνεργασία της Πολιτείας με φορείς εκπροσώπησης ενεργειακών κοινοτήτων (όπως η Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων) καθώς και με υποστηρικτικούς φορείς του πεδίου, δεν έχει ακόμη ωριμάσει σε επίπεδο σταθερών θεσμικών συνεργασιών και ουσιαστικού συντονισμού.

Προτάσεις:

• Αναγνώριση της Δέσμης Ενεργειακών Κοινοτήτων ως θεσμικό φορέα για την ανάπτυξη του δυναμικού των ενεργειακών κοινοτήτων στην Ελλάδα.
• Παροχή δομικής οικονομικής στήριξης στη Δέσμη για την πρόσληψη υπαλλήλων και την εύρυθμη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων της (στα πρότυπα άλλων Κρατών Μελών, όπως το Βέλγιο, η Ολλανδία, και η Γαλλία). 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΥΠΕΝ, ΚΑΠΕ

Σχόλια: Ελάχιστα μέτρα έχουν ληφθεί ως προς την κατεύθυνση αυτή ενώ ειδικά για την περίπτωση της Ελλάδας, το γεγονός ότι συνορεύει και με χώρες που δεν ειναι κράτη μέλη της ΕΕ, κάνει την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη. Σε κάθε περίπτωση έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια σημαντικά δίκτυα συνεργασίας με γειτονικές χώρες σε θέματα ενεργειακών κοινοτήτων και θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την επιτάχυνση συνεργασιών αν δημιουργηθούν ευνοϊκά πλαισια και αρθούν σχετικοί φραγμοι.

Σχόλια: Ελάχιστα βήματα έχουν γίνει ως προς την κατεύθυνση αυτή. Μέτρα πρέπει να ληφθούν ώστε να συμπεριληφθεί ρητά η κοινοτική ενέργεια σε αυτές τις στρατηγικές και στα αντίστοιχα σχέδια χρηματοδότησής τους. 

Προτάσεις:

• Θέσπιση ενός ποσοτικού στόχου διείσδυσης κοινοτικής ενέργειας σε επίπεδο Περιφέρειας, σε εθνικό επίπεδο αλλά και σε ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές.
• Συμπερίληψη των ενεργειακών κοινοτήτων στο Εθνικό και Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης της Ελλάδας για την περίοδο 2028-2034. 
• Υλοποίηση δράσεων σχετικά με τις ενεργειακές κοινότητες και την ενεργειακή φτώχεια, όπως αυτές απορρέουν από την επικαιροποιημένη στρατηγική για την καταπολέμηση της ενεργειακής ένδειας. 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΚΑΠΕ, ΥΠΕΝ, Περιφέρειες

Σχόλια: Παρότι υπάρχουν σχετικές προβλέψεις στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, αυτές σε μεγάλο βαθμό προέκυψαν μέσα από μια σχετικά παθητική μεταφορά των αντίστοιχων άρθρων των ευρωπαϊκών οδηγιών, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση και προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες και συνθήκες ανάπτυξης των ενεργειακών κοινοτήτων στην πράξη.

Επιπλέον, τα κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη των ενεργειακών κοινοτήτων δεν έχουν μέχρι σήμερα αναδειχθεί και αποτυπωθεί επαρκώς σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής και θεσμικών εργαλείων. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τα οφέλη αυτά δεν συνδέονται ουσιαστικά με πρόσβαση σε ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία, προτεραιότητες ή κίνητρα που να επιβραβεύουν τον κοινωνικό και συμμετοχικό χαρακτήρα των ενεργειακών κοινοτήτων.

Παράλληλα, η απουσία σαφών και λειτουργικών ορισμών δημιουργεί συχνά αβεβαιότητα τόσο στους πολίτες όσο και στους εμπλεκόμενους φορείς, ενώ ενδέχεται να επιτρέψει και τη χρήση της έννοιας της ενεργειακής κοινότητας από σχήματα που δεν ανταποκρίνονται ουσιαστικά στις αρχές της ενεργειακής δημοκρατίας. 

Προτάσεις:

• Σημαντικές προσπάθειες αποτύπωσης και αξιολόγησης του αντικτύπου των ενεργειακών κοινοτήτων έχουν ήδη πραγματοποιηθεί από ενεργειακές κοινότητες, ερευνητικούς και υποστηρικτικούς φορείς και μπορούν να αξιοποιηθούν ουσιαστικά, εφόσον υπάρξει η απαραίτητη πολιτική και θεσμική βούληση. Ως εκ τούτου προτείνεται μια θεσμικά αναγνωρισμένη πιστοποίηση ενεργειακών κοινοτήτων “ευρείας βάσης και κοινωνικού προσήμου”, στα πρότυπα άλλων τέτοιων πιστοποιήσεων (π.χ., Γαλλία).

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, ΥΠΕΝ, ΚΑΠΕ

Σχολια: Έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένα αρχικά βήματα μέσω της διαμόρφωσης του γενικού θεσμικού πλαισίου. Ωστόσο, απαιτούνται ακόμη σημαντικές παρεμβάσεις, ιδίως σε ζητήματα πρακτικής εφαρμογής, πρόσβασης σε χρηματοδότηση και ανάπτυξης κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων.

Στην πράξη, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού (όπως π.χ. οι ενοικιαστές, τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και άλλες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες) εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στη συμμετοχή τους σε σχήματα αυτοκατανάλωσης και κοινής χρήσης ενέργειας, κυρίως λόγω έλλειψης αρχικού κεφαλαίου, περιορισμένης πρόσβασης σε δανεισμό ή αδυναμίας ιδιοκτησιακής παρέμβασης στα κτίρια όπου κατοικούν.

Σχόλια: Τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα προς αυτή την κατεύθυνση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αποσπασματικά και, στις περισσότερες περιπτώσεις, περιορισμένης λειτουργικότητας και αποτελεσματικότητας. Το ζητούμενο είναι η δημιουργία πραγματικά χαμηλών εμποδίων εισόδου για τη συμμετοχή των πολιτών σε ενεργειακές κοινότητες και σχήματα κοινής χρήσης ενέργειας.

Ιδιαίτερα όσον αφορά τα νοικοκυριά που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια, μπορεί να αξιοποιηθεί η εμπειρία που αποκτηθεί από τη δοκιμή μοντέλων ένταξής τους σε ενεργειακές κοινότητες και πρόσβασης σε έργα εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού, συνοδευόμενα από δωρεάν τεχνική και διοικητική υποστήριξη. Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί σχετικές μεθοδολογίες για τον εντοπισμό και την επιλογή ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών, οι οποίες συνδυάζουν ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, καθώς και άλλα χρήσιμα εργαλεία κοινωνικής στόχευσης και υποστήριξης. Ενδεικτικά παραδείγματα τέτοιων εφαρμογών συναντώνται ήδη σε συνεργασίες μεταξύ ενεργειακών κοινοτήτων και δήμων στην Αττική, καθώς και στη Λέσβο, την Κρήτη και τα Ιωάννινα. Τα παραδείγματα αυτά αποδεικνύουν ότι, όταν υπάρχουν κατάλληλοι μηχανισμοί υποστήριξης και συνεργασίας, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικά εργαλεία κοινωνικής ένταξης και αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας. 

Προτάσεις:

• Ενσωμάτωση υπαρχόντων δεικτών/μεθοδολογιών για την ένταξη ευάλωτων νοικοκυριών σε ενεργειακές κοινότητες, στην Υπηρεσία Μιας Στάσης του ΚΑΠΕ. 
• Δημιουργία ειδικής υπο-ομάδας στο ΚΑΠΕ για θέματα ενεργειακής φτώχειας και ενεργειακών κοινοτήτων, σε συνεργασία με τη Δέσμη. 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΚΑΠΕ, Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων

Σχόλια: Η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Παρότι οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν πλέον θεσμοθετημένους φορείς του ενεργειακού συστήματος και των σχετικών αγορών, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, η κοινωνική τους αποστολή και ο συμμετοχικός τους χαρακτήρας σπάνια αποτυπώνονται σε ειδικά προσαρμοσμένες διαδικασίες συμμετοχής και αξιολόγησης.

Στην πράξη, τα περισσότερα κριτήρια επιλεξιμότητας, χρηματοοικονομικής επάρκειας, τεχνικής ικανότητας και διοικητικής εμπειρίας εξακολουθούν να σχεδιάζονται κυρίως με βάση τα χαρακτηριστικά μεγάλων και καθιερωμένων φορέων της αγοράς. Ως αποτέλεσμα, οι ενεργειακές κοινότητες αδυνατούν συχνά να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις, παρά το γεγονός ότι μπορούν να προσφέρουν σημαντικά κοινωνικά, περιβαλλοντικά και τοπικά αναπτυξιακά οφέλη.

Προτάσεις

• Ενσωμάτωση κοινωνικών και συμμετοχικών κριτηρίων, καθώς και η δημιουργία ειδικών διατάξεων και αναλογικών απαιτήσεων που να λαμβάνουν υπόψη τη φύση και τις δυνατότητες των ενεργειακών κοινοτήτων. Προς αυτή την κατεύθυνση η DG REGIO δημοσίευσε έναν Οδηγό για τη δημιουργία δημόσιων χρηματοδοτικών προγραμμάτων για ενεργειακές κοινότητες, με έμφαση τα κοινωνικά κριτήρια. 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΥΠΕΝ, ΡΑΑΕΥ

Σχόλια: Μέχρι σήμερα δεν έχουν δημοσιευθεί επαρκώς αναλυτικές και τεκμηριωμένες αξιολογήσεις. Ως εκ τούτου, απαιτούνται σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο σε επίπεδο ανάλυσης δεδομένων όσο και σε επίπεδο σχεδιασμού δημόσιας πολιτικής. Όπως προβλέπεται από την Οδηγία για τις ΑΠΕ, η ΡΑΑΕΥ (ή/και ο ΔΕΔΔΗΕ) θα πρέπει να διεξάγει την εν λόγω μελέτη κόστους-οφέλους. 

Η εμπειρία και η τεχνογνωσία που έχουν αποκτηθεί μέσα από σχετικά ερευνητικά και πιλοτικά έργα με τη συμμετοχή ενεργειακών κοινοτήτων μπορούν να αξιοποιηθούν ουσιαστικά για τον σχεδιασμό κατάλληλων στρατηγικών και ρυθμιστικών παρεμβάσεων. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται ώστε να αποφεύγονται περιπτώσεις όπου τα οφέλη των συστημάτων κοινής χρήσης ενέργειας συγκεντρώνονται αποκλειστικά στους συμμετέχοντες, ενώ το κόστος συντήρησης και ανάπτυξης του δικτύου μετακυλίεται δυσανάλογα σε καταναλωτές που δεν συμμετέχουν ή δεν έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν.

Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη μηχανισμών αξιολόγησης και παρακολούθησης των επιπτώσεων αυτών, καθώς και η διαμόρφωση ενός πλαισίου που να διασφαλίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση και τα μοντέλα κοινής χρήσης ενέργειας παραμένουν κοινωνικά δίκαια και συμπεριληπτικά για το σύνολο των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων και των μη συμμετεχόντων.

Προτάσεις:

• Η ΡΑΑΕΥ ή/και ο ΔΕΔΔΗΕ να διεξάγουν μια μελέτη κόστους-οφέλους σχετικά με τις ενεργειακές κοινότητες και το δίκτυο. Η μελέτη μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη στρατηγική ανάπτυξη του δικτύου, την προσφορά κινήτρων για ταυτοχρονισμό από τα μέλη των κοινοτήτων, και τη διεύρυνση των δυνατοτήτων συμμετοχής τους σε αγορές ευελιξίας. 

Υπεύθυνοι Φορείς: ΡΑΑΕΥ, ΔΕΔΔΗΕ

Σχόλια: Πέρα από κάποια περιορισμένης κλίμακας παραδείγματα ενημερωτικού χαρακτήρα, ιστότοποι, έγγραφα και εργαλεία που σχετίζονται με ενεργειακές κοινότητες είναι συχνά μη προσβάσιμα σε χρήστες με προβλήματα όρασης, ακοής ή γνωστικές δυσκολίες. Το ζητούμενο είναι να τηρηθούν οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις προσβασιμότητας, ώστε κανείς να μην αποκλείεται για αυτούς τους λόγους.

Σχόλια: Έχουν γίνει βήματα προς την κατεύθυνση αυτή αλλά απαιτούνται αρκετά ακόμα.

Σχόλια: Έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένα αρχικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, ωστόσο απαιτούνται ακόμη σημαντικές παρεμβάσεις και επενδύσεις.

Στην πράξη, οι περισσότερες ενεργειακές κοινότητες δεν διαθέτουν τους απαραίτητους οικονομικούς και τεχνικούς πόρους ώστε να αποκτήσουν ή να αναπτύξουν εξειδικευμένο λογισμικό για τον σχεδιασμό, την πρόβλεψη, τη βελτιστοποίηση και τη διαχείριση των ενεργειακών τους δραστηριοτήτων. Ως αποτέλεσμα, η πρόσβαση σε προηγμένα ψηφιακά εργαλεία παραμένει περιορισμένη, ιδιαίτερα για μικρότερες ή νεοσύστατες κοινότητες.

Το ζητούμενο είναι να προωθηθεί η ανάπτυξη ανοιχτού κώδικα, προσβάσιμων και διαλειτουργικών εργαλείων, τα οποία να μπορούν να αξιοποιούνται από οποιαδήποτε ενεργειακή κοινότητα ανεξαρτήτως μεγέθους ή οικονομικής δυνατότητας. Παράλληλα, είναι απαραίτητο να διασφαλίζεται ότι τα εργαλεία αυτά συμμορφώνονται με υψηλά πρότυπα κυβερνοασφάλειας και προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Επιπλέον, η εμπειρία που έχει αποκτηθεί μέσα από σχετικά ερευνητικά και πιλοτικά έργα καταδεικνύει τη μεγάλη σημασία των τυποποιημένων διεπαφών (standardised interfaces και APIs), οι οποίες επιτρέπουν τη διασύνδεση διαφορετικών συστημάτων, συσκευών και πλατφορμών και διευκολύνουν την ανταλλαγή δεδομένων, τη διαλειτουργικότητα και την ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών κοινής χρήσης ενέργειας και ευελιξίας.

Σχόλια: Σε μικρή κλίμακα και συχνά με αποσπασματικό τρόπο, έχουν ήδη αναπτυχθεί σχετικές συνεργασίες κυρίως μεταξύ ενεργειακών κοινοτήτων, ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων και φορέων του ιδιωτικού τομέα. Ωστόσο, η συμμετοχή του δημόσιου τομέα (ιδιαίτερα στο πλαίσιο μιας συνεκτικής και μακροπρόθεσμης στρατηγικής) παραμένει περιορισμένη. Ως εκ τούτου, απαιτούνται σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Τα ψηφιακά εργαλεία, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και οι τεχνολογίες έξυπνων δικτύων μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι ενεργειακές κοινότητες σχεδιάζουν, διαχειρίζονται και βελτιστοποιούν την παραγωγή, την κατανάλωση, την αποθήκευση και την κοινή χρήση ενέργειας. Παράλληλα, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ενεργοποίηση υπηρεσιών ευελιξίας, στη μείωση του ενεργειακού κόστους και στην καλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.