Οδηγός συν-δημιουργίας έργων ΑΠΕ:
Πρακτικά βήματα, δυνατότητες και προτάσεις πολιτικής
Εισαγωγή
Η ενεργειακή μετάβαση προς ένα σύστημα βασισμένο στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι επιτακτική και ασταμάτητη. Το 2024 η καθαρή ενέργεια συνεισέφερε το 32% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (1), ενώ στην Ελλάδα το μερίδιο ήταν ακόμα μεγαλύτερο 50.3% (2). Παρόλο που η αυξανόμενη χρήση ΑΠΕ την περίοδο 2021-2023 έχει οδηγήσει στην εξοικονόμηση 100 δις ευρώ (3) σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα παραμένει ελεγχόμενο από ορισμένους μόνο μεγάλους παίκτες της αγοράς, και σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένο από τα ορυκτά καύσιμα. Ως εκ τούτου, τα οφέλη από τη ραγδαία αύξηση των ΑΠΕ δεν μεταφράζονται σε άμεση οικονομική ελάφρυνση για τους καταναλωτές και τις καταναλώτριες. Για να επιτευχθεί μία πραγματικά δίκαιη ενεργειακή μετάβαση, θα πρέπει να δοθεί ουσιαστική υποστήριξη και πρωταγωνιστικός ρόλος στα τοπικά έργα ΑΠΕ πολιτών, Δήμων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Η ευρεία κοινωνική συμμετοχή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης. (4) Μέσω της συν-δημιουργίας έργων ΑΠΕ μεταξύ εταιρειών ενέργειας, πολιτών, ενεργειακών κοινοτήτων, και Δήμων, μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων:
- Μείωση της ενεργειακής φτώχειας και των ευρύτερων κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων
- Αύξηση της κοινωνικής αποδοχής για την ενεργειακή μετάβαση
- Επιτάχυνση στην αδειοδότηση και υλοποίηση έργων ΑΠΕ
- Βέλτιστη χωροταξία των ΑΠΕ (5), με προτεραιότητα σε περιοχές που έχουν ήδη επιβαρυνθεί από την ανθρώπινη παρέμβαση
- Ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών και των πράσινων θέσεων εργασίας
- Πολλαπλασιαστικό όφελος των έργων ΑΠΕ για την τοπική κοινωνία, και τους συμμετέχοντες φορείς, πολίτες και εταιρείες. Συγκεκριμένα τα κοινοτικά έργα ΑΠΕ ωφελούν τις τοπικές οικονομίες δύο (6) με οχτώ (7) φορές περισσότερο συγκριτικά με τα αμιγώς ιδιωτικά έργα.
- Ευθυγράμμιση με τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες (8) και στρατηγικές (9)
Το παρόν briefing πολιτικής αποτελεί σύνοψη της νέας έκθεσης του περιβαλλοντικού δικτύου Climate Action Network, “Community Engagement and Fair Benefit Sharing of Renewable Energy Projects – Presenting Policies and Practices across Europe and Guidelines for Developers”. (10) Απευθύνεται σε ενεργειακές εταιρείες, πολιτικούς ιθύνοντες, στην κοινωνία των πολιτών, και σε τοπικές κοινότητες. Ο βασικός στόχος της έκθεσης είναι να προτείνει μια εναρμονισμένη μεθοδολογία για την κοινωνική συμμετοχή και συν-δημιουργία σε ιδιωτικά και κρατικά έργα ΑΠΕ.
Η έκθεση προτείνει μια σειρά από 13 ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες απόδοσης (KPIs) με τελικό στόχο την υλοποίηση μιας “Ταχείας και Δίκαιης Μετάβασης”. (11)
- World surpasses 40% clean power as renewables see record rise
- The Green Tank, https://thegreentank.gr/2025/01/30/admie-dec24-el/
- International Energy How much money are European consumers saving thanks to renewables?
- European Environment Energy prosumers in Europe — Citizen participation in the energy transition
- Τελικά πόσες ΑΠΕ θέλουμε και πού – Προς μία δίκαιη, και φιλική προς τη φύση ενεργειακή μετάβαση
- Energie Partagée (2019). Local Economic Benefits of Citizen Renewable Energy
- Wilkens, I, and Wetzel, H (2023). Regionale Wertschöpfung in der Windindustrie am Beispiel Nordhessen II– Kurzstudie zur Aktualisierung der Daten
- DIRECTIVE (EU) 2023/2413. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202302413
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2023%3A757%3AFIN&qid=1701167355682
- Climate Action Community Engagement and Fair Benefit Sharing of Renewable Energy Projects.
- United behind a European consensus on baseline principles for Fast & Fair Renewables & Grids