Έχεις απορίες; Είμαστε εδώ για να βοηθήσουμε!
Συγκεντρώσαμε τις πιο συχνές ερωτήσεις για τις Ενεργειακές Κοινότητες, ώστε να βρεις εύκολα και γρήγορα τις απαντήσεις που χρειάζεσαι.
Μια ενεργειακή κοινότητα είναι σαν μια “πράσινη” ομάδα για τη βιώσιμη ενέργεια!
Είναι μια κοινότητα ανθρώπων, γειτόνων ή επιχειρήσεων που συνεργάζονται για να παράγουν, να καταναλώνουν και μερικές φορές ακόμη και να πωλούν τη δική τους ανανεώσιμη ενέργεια.
Οι ενεργειακές κοινότητες συνήθως υιοθετούν τη νομική μορφή του συνεταιρισμού και λειτουργούν αναλόγως.
Υποστηρίζουν τις 7 συνεταιριστικές αρχές: εθελοντική & ανοιχτή συμμετοχή, δημοκρατικός έλεγχος, οικονομική συμμετοχή των μελών, αυτονομία & ανεξαρτησία, εκπαίδευση-κατάρτιση & ενημέρωση, συνεργασία μεταξύ των συνεταιρισμών και μέριμνα για την κοινότητα.
Φυσικά και υπάρχουν καλά παραδείγματα!
Στην Ελλάδα έχουν ήδη αναπτυχθεί ενεργειακές κοινότητες που δείχνουν στην πράξη πώς η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να γίνει συμμετοχικά, δίκαια και προς όφελος των πολιτών. Ενδεικτικά, μερικά από αυτά είναι τα εξής:
Μινώα Ενεργειακή Κοινότητα
Η Μινώα, με έδρα το Αρκαλοχώρι Κρήτης, αποτέλεσε το πρώτο εγχείρημα ενεργειακής κοινότητας στο νησί, σε μια περίοδο (2019) όπου το μοντέλο δεν είχε ακόμη δοκιμαστεί σε βάθος.
Από τότε, η πορεία της είναι εντυπωσιακή: έχει εξελιχθεί στη μεγαλύτερη κοινότητα πολιτών στην Ελλάδα, με πάνω από 1.600 μέλη, ενεργή συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και έντονη κοινωνική δράση. Ιδιαίτερα μετά τον σεισμό του 2021, στήριξε σεισμόπληκτα νοικοκυριά, ενώ συνολικά έχει εξασφαλίσει φθηνό ή δωρεάν ρεύμα σε εκατοντάδες πολίτες χάρη σε έργα με εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ άνω των 1,4 MWp. Η Μινώα έχει, επίσης, καταφέρει να κινητοποιήσει ευρωπαϊκούς πόρους για την ενδυνάμωση της τοπικής δράσης, της έρευνας και της ανάπτυξης τεχνολογιών ενεργειακής μετάβασης με επίκεντρο τους πολίτες.
Υπερίων
Στη μητροπολιτική Αθήνα, ο Υπερίων κατάφερε κάτι που για πολλούς έμοιαζε άπιαστο: να συγκεντρώσει περισσότερα από 120 άτομα γύρω από μια κοινή ιδέα – την ενεργειακή δημοκρατία. Ιδρυθείσα το 2020, η κοινότητα του Υπερίωνα ενσωμάτωσε από την αρχή τις αξίες της αλληλεγγύης, της συμπερίληψης και της ισότητας.
Έχει υπογράψει τη Διακήρυξη για την Ισότητα των Φύλων της REScoop.eu και έχει πετύχει ουσιαστική ισορροπία στα μέλη της, με ισχυρή συμμετοχή γυναικών στα όργανα διοίκησης (πάνω από 60%). Στον πυρήνα του οράματός της βρίσκεται η αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας: ήδη από την αρχή αποφάσισε να δωρίζει το 5% της ηλεκτροπαραγωγής των έργων της σε ευάλωτες ομάδες. Με το πρώτο της φωτοβολταϊκό έργο ισχύος 500 kWp, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 35.000 kWh δωρεάν ενέργειας ετησίως, που καλύπτουν 9 νοικοκυριά και 2 κοινωνικές οργανώσεις, ενώ ταυτόχρονα από την υπολειπόμενη ισχύ καλύπτονται και οι ενεργειακές ανάγκες όλων των μελών της κοινότητας.
Ενεργειακή Κοινότητα “Βροντάδος”
Η Βροντάδος, στο όμορφο νησί της Χίου, έφερε στον τόπο του τόσο τεχνολογική όσο και κοινωνική καινοτομία.
Με τη συμμετοχή σχεδόν 100 μελών, η κοινότητα ξεκίνησε την πορεία της προς την ενεργειακή αυτονόμηση, δοκιμάζοντας ένα μοντέλο μικρών, διασκορπισμένων φωτοβολταϊκών συστημάτων που εγκαθίστανται αποκλειστικά σε ταράτσες, ώστε να αποφεύγεται η παρέμβαση σε φυσικά τοπία. Πέτυχε συμφωνίες με καταστήματα και αποθήκες για την παραχώρηση των ταρατσών τους, εντάσσοντάς τα παράλληλα σε σχήματα ενεργειακού συμψηφισμού. Σήμερα διαθέτει δύο εγκατεστημένα φωτοβολταϊκά συστήματα συνολικής ισχύος 65 kWp, ενώ άλλα δύο βρίσκονται σε στάδιο αδειοδότησης ή σχεδιασμού. Το γεγονός ότι η Χίος είναι μη διασυνδεδεμένο νησί αύξησε την πολυπλοκότητα και τη γραφειοκρατία του εγχειρήματος, χωρίς όμως να αποθαρρύνει την κοινότητα. Αντίθετα, η Βροντάδος συγκαταλέγεται στις κοινότητες με το εντονότερο ενδιαφέρον για καινοτόμες τεχνολογίες και υπηρεσίες.
Κοινέργεια
Στη -συνήθως συννεφιασμένη- Ήπειρο, μια ενεργειακή κοινότητα αποδεικνύει ότι ο ήλιος αρκεί για να καλύψει τις ανάγκες περισσότερων από 50 μέλη.
Από την ίδρυσή της το 2021, η Κοινέργεια έχει εγκαταστήσει δύο φωτοβολταϊκά έργα συνολικής ισχύος ~200kWp, κάνοντας εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό για όλα τα μέλη της. Παράλληλα έχει συμμετάσχει ως πιλότος σε ευρωπαϊκά έργα, έχει συμβάλει ενεργά στην έρευνα και την τοπική ανάπτυξη και αποτελεί ιδρυτικό μέλος του Epirus Living Lab – ενός οικοσυστήματος συνεργασίας και καινοτομίας. Ξεχωρίζει για τη δράση της σε τεχνολογίες ευέλικτης απόκρισης (demand response), καθώς και για την πρόσφατη πρωτοβουλία της σχετικά με κοινόχρηστο ηλεκτρικό στόλο οχημάτων. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα, που πιθανότατα θα συναντήσεις αναζητώντας την στο διαδίκτυο, είναι οι φωτογραφίες με προβατάκια να βόσκουν στους φωτοβολταϊκούς σταθμούς της: αποτέλεσμα μιας ιδιαίτερης συνεργασίας με τοπικούς κτηνοτρόφους, με στόχο τη βιώσιμη συντήρηση των σταθμών και τον σεβασμό στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.
—
Θα μπορούσαμε να γράψουμε πολλά περισσότερα για τα παραπάνω παραδείγματα ή να αναφερθούμε σε δεκάδες ακόμη ενεργειακές κοινότητες και τα επιτεύγματά τους, γεμίζοντας σελίδες στον Κόμβο μας. Αν θέλεις μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, μπορείς να βρεις συγκεντρωμένα 24 εξέχοντα παραδείγματα στη Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων (https://desmi.info/) – μια συμμαχία συμμετοχικών ενεργειακών σχημάτων που υπερασπίζονται το δικαίωμα των πολιτών στην ενεργειακή δημοκρατία.
Οποιοδήποτε άτομο είναι παθιασμένο με την καθαρή ενέργεια και μια κοινωνικά δίκαιη ενεργειακή μετάβαση!
Ιδιώτες, επιχειρήσεις ή ακόμη και ο τοπικός σας δήμος έχουν την ευκαιρία να γίνουν μέλη μιας ενεργειακής κοινότητας.
Πρόκειται για μια ομαδική προσπάθεια όπου όλ@ συμβάλλουν σε ένα φωτεινότερο, καθαρότερο μέλλον.
Χρειαζόμαστε τις ενεργειακές κοινότητες για να διασφαλίσουμε ότι οι πολίτες μπορούν να γίνουν μέρος της λύσης.
Ενώνοντας τις δυνάμεις μας, μπορούμε να καταπολεμήσουμε την κλιματική αλλαγή, να μειώσουμε το ανθρακικό αποτύπωμά μας, να (ξανα)μάθουμε τι σημαίνει δημοκρατική διακυβέρνηση και να δημιουργήσουμε έναν πιο βιώσιμο πλανήτη.
Επιπλέον, είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να εξοικονομήσουμε χρήματα από τους λογαριασμούς ενέργειας και να οικοδομήσουμε μια ισχυρότερη, πιο δεμένη κοινότητα.
Από τεχνικής πλευράς, οι ενεργειακές κοινότητες φέρνουν περισσότερα διασκορπισμένα συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα της συνολικής ενεργειακής υποδομής, να ελαχιστοποιήσουν τις ενεργειακές απώλειες και να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας για τους ιδιώτες.
Οι ενεργειακές κοινότητες έχουν θετικό αντίκτυπο με πολλούς τρόπους: περιβαλλοντικό, οικονομικό, κοινωνικό και τοπικό.
Ορισμένα παραδείγματα είναι οι χαμηλότεροι λογαριασμοί ενέργειας, το καθαρότερο περιβάλλον, η ισχυρότερη αίσθηση της κοινότητας και περισσότερες αποκεντρωμένες ευκαιρίες.
Οι πολίτες έχουν τη δύναμη λήψης αποφάσεων σε ένα φλέγον ζήτημα, δηλαδή την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ, συμβάλλοντας στην επιτάχυνση της μετάβασης με μια δημοκρατική και χωρίς αποκλεισμούς προσέγγιση και στην επίτευξη ενεργειακής ανεξαρτησίας.
Η νομοθεσία για τις ενεργειακές κοινότητες υπάρχει από το 2018 (4513/2018).
Ο πιο πρόσφατος νόμος (5037/2023) εισήγαγε 2 διαφορετικούς τύπους ενεργειακών κοινοτήτων: Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας και Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών.
Εκτιμάται ότι οι αυθεντικές πρωτοβουλίες πολιτών είναι κάτω από 100, αλλά περισσότερες από 1700 ενεργειακές κοινότητες έχουν καταχωρηθεί στην Ελλάδα, μέχρι τον Ιανουάριο 2024.
Ορισμένες από αυτές μετατρέπουν ήδη το φως του ήλιου σε ενέργεια, παρά τα διάφορα εμπόδια, όπως η περιορισμένη πρόσβαση στο δίκτυο ή η γραφειοκρατία που δυστυχώς απαιτείται για την ολοκλήρωση ενός έργου.
Η πιο δημοφιλής δραστηριότητα είναι η συλλογική αυτοκατανάλωση, που σημαίνει ότι τα μέλη μιας ενεργειακής κοινότητας παράγουν ενέργεια για να καλύψουν τη δική τους ζήτηση.
Ωστόσο, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν επίσης να μοιράζονται ενέργεια, να την εμπορεύονται, ακόμη και να πωλούν ενέργεια στο δίκτυο.
Μοιάζει με μια ανοιχτή -δική μας- ενεργειακή αγορά.
Επιπρόσθετες δραστηριότητες αποτελούν η αποθήκευση, η εξοικονόμηση ενέργειας, η “ευέλικτη” ανταπόκριση στη ζήτηση και η ηλεκτρική κινητικότητα.
Ως συνεταιρισμοί συμμετέχουν φυσικά σε εκπαιδεύσεις, εκστρατείες ευαισθητοποίησης και άλλες πιο κοινωνικά φορτισμένες δράσεις.
Τα μέλη μιας ενεργειακής κοινότητας έχουν τόσο δικαιώματα όσο και υποχρεώσεις.
Δεδομένου ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά σε ένα συνεταιριστικό πλαίσιο, η ενεργός συμμετοχή είναι απαραίτητη.
Μια ελάχιστη υποχρέωση περιλαμβάνει τη συμμετοχή στη Γενική Συνέλευση, όπου τα μέλη ψηφίζουν για θέματα και ζητήματα της ημερήσιας διάταξης.
Επιπλέον, τα μέλη υποχρεούνται να καλύπτουν το εφάπαξ κόστος συνεταιριστικής μερίδας και να συνεισφέρουν στα τακτικά έξοδα (π.χ. ενοίκιο έδρας, δικηγόρος, λογιστής κ.λπ.) της ενεργειακής κοινότητας.
Αν και η συμμετοχή είναι γενικά οικονομικά προσιτή, προϋποθέτει υπευθυνότητα για να διασφαλιστεί η ευημερία όλων των εμπλεκομένων.
Δημοκρατικά!
Σε μια ενεργειακή κοινότητα η λήψη αποφάσεων γίνεται συλλογικά κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης (ΓΣ), όπου κάθε μέλος έχει 1 ισότιμη ψήφο, ανεξάρτητα από το πόσα μερίδια κατέχει.
Για την ομαλή διεξαγωγή των εργασιών υπάρχει ένα Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ) με εκτελεστικές και εκπροσωπευτικές αρμοδιότητες και επίσης ένα Εποπτικό Συμβούλιο (ΕΣ) που παρακολουθεί το έργο του ΔΣ εξασφαλίζοντας διαφάνεια και αποτελεσματικότητα.
Και τα δύο αυτά όργανα εκλέγονται με ψηφοφορία στη ΓΣ.
Οι συζητήσεις στις συνεδριάσεις της ΓΣ και του ΔΣ καταγράφονται και στη συνέχεια τα σχετικά πρακτικά κοινοποιούνται στο εμπορικό μητρώο (ΓΕΜΗ).
Οι ενεργειακές κοινότητες συνήθως προσπαθούν να καταστήσουν τη διακυβέρνηση δίκαιη ως προς το φύλο και κοινωνικά συμπεριληπτική, διασφαλίζοντας ότι η φωνή όλων ακούγεται στη διαδικασία.
Η ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων αντιμετωπίζει διάφορες προκλήσεις.
Τα ρυθμιστικά πλαίσια δεν υποστηρίζουν επαρκώς αυτές τις πρωτοβουλίες, καθώς θέτουν νομικά εμπόδια και η σχετική γραφειοκρατία είναι αποθαρρυντική.
Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση μπορεί να είναι δύσκολη επίσης, κάτι που αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην υλοποίηση έργων από πολίτες.
Οι υφιστάμενες υποδομές και οι γεωγραφικοί περιορισμοί επηρεάζουν τη δυνατότητα της ενσωμάτωσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Ο συντονισμός με το ενεργειακό δίκτυο και η εκπλήρωση των απαιτήσεων σύνδεσης αποτελούν πρόσθετες προκλήσεις.
Επιπλέον, οι αλλαγές στις κυβερνητικές πολιτικές έχουν συνέπειες στο ρυθμιστικό περιβάλλον, επηρεάζοντας τη λειτουργία ή τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό μιας ενεργειακής κοινότητας.
Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας δημιουργίας ενός εγχειρήματος και η συνολική επίδειξη ευελιξίας είναι ουσιώδους σημασίας για την επιτυχή εδραίωση και τη βιώσιμη ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων.
Για να ξεπεραστούν αυτά τα όρια, χρειάζεται να συμμαχίσουν τα διαφορετικά σχήματα, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη Δέσμη ενεργειακών κοινοτήτων στην Ελλάδα που βοηθά στις προσπάθειες συνηγορίας και στην ενδυνάμωση των μελών της.
Φαντάσου να ανατρέπεις το παραδοσιακό ενεργειακό σύστημα και να επιστρέφεις τη δύναμη της παραγωγής καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας στους ίδιους τους γείτονές σου. Το We the Power ακολουθεί φίλους, οικογένειες και οραματιστές καθώς γκρεμίζουν νομοθετικά εμπόδια και παίρνουν την ενέργεια πίσω από τις μεγάλες ενεργειακές εταιρείες, για να τη δώσουν στα χέρια των τοπικών κοινοτήτων και να ενδυναμώσουν τις πόλεις τους.